اركان مغزافزاری مسجد – 2

به اشتراک بگذار !

دنباله مطلب از ارکان مغز افزاری مسجد

2-3- فعالان

مقدمه ای در مسئله اداره مسجد

برابر فتواي بيشتر فقها در مورد مسجد، واقف حق تعيين كسي را به عنوان متولي مسجد ندارد. بنابراين، اين سوال مطرح مي‌شود كه پس اداره ي امور مسجد به عهده ي چه كساني خواهد بود؟ در جواب مي توان گفت: چون مسجد از مصاديق اوقاف عام است و شرعاً نيز نمي توان براي آن متولي تعيين كرد، بنابراين سرپرستي اداره ي امور آن در مرتبه ي اول بر عهده حاكم اسلامي است يا نماينده منصوب او و گرنه اين مومنين عادل هستند كه بايد سرپرستي اداره ي امور مسجد را به عهده بگيرند. بنابراين، رسم امروزي را كه عده اي از مومنين به عنوان هيات امنا حل و فصل امور مساجد را بر عهده مي گيرند؛ علاوه بر اسلامي بودن داراي جنبه هاي مردمي نيز مي باشد و شايسته است آن را حفظ نمود (لطفي، بي تا)

فعالان و كارگزاران مسجد شامل؛

هيات امناء، خادم، خيرين و فعالان فرهنگي اجتماعي خواهند بود كه عمده تحقق كاركردهاي مسجد بر دوش ايشان خواهد بود. فعالان يا كارگزاران يك مسجد، علاوه بر انجام امور عملياتي، هم چون بازو و معاون امام جماعت عمل مي كنند . از اين رو از يك سو ويژگي هاي فردي اين افراد مانند توانمندي هاي آنها اهميت پيدا مي كند و از سوي ديگر، ويژگي هاي بين فردي آن ها حايز اهميت است. در نتيجه، شايستگي هاي فعالان طبق اين توضيحات در دو مولفه ويژگي هاي فردي و بين فردي طبقه بندي شده است. عناصر توانمندي شخصي، فضايل ايماني- اخلاقي و انگيزش اين افراد (شامل مهارت و دانش، شجاعت، صداقت و وفاي به عهد، نيت خدمتگذاري، امانت داري و مسئوليت پذيري، سعه صدر و مدارا و تلاش و پشتكار در مسجد) در مولفه ي ويژگي فردي معرفي شده اند. از آن جهت هم كه اين افراد، گروه يا تيمي از فعالان اداره ي امور مسجد را شكل مي دهند. برخي ويژگي هاي اثرگذار بر عملكرد گروه مانند همبستگي، برادري و انسجام، وجهه يا اعتبار محلي، احترام و اعتماد متقابل و الفت و محبت بين قلوب آنها به عنوان جمعي از مومنين در ويژگي هاي بين فردي مطرح شده اند.

انسجام گروه، احساس ما بودن است كه اعضاي يك گروه را به يكديگر پيوند مي دهد. اعتماد و ايمان متقابل به احساس ما بودن است كه اعضاي يك گروه را به يكديگر پيوند مي دهد. اعتماد و ايمان متقابل به رفتار و مقاصد ديگران نيز، از جمله عوامل مهم در رفتار يك گروه است. نيت خدمت به خانه ي خدا، از شاخص هاي مهم اين بخش است. ارزش كارها به نيت انجام آنهاست. در فضليت خدمتگذاري به مسجد، اشاره به اين حديث مناسب است: هر كس مسجدي را جارو كند، خداوند براي او ثواب آزاد كردن يك بنده را بنويسد و هر كس مسجد را غبارروبي كند، خداي عزوجل وي را از رحمتش دوچندان برخوردار گرداند. به طور خلاصه، شايستگي هاي فعالان مبتني بر منابع و متون در جدول زير ارايه شده است. (شاكري و محمدي، 1381،127)

ابعاد مولفه ها شاخص ها شايستگي هاي فعالان ( كارگزاران)

شايستگي‌هاي فردي

نيت خدمتگذاري- ترجيح نيازهاي ديگران- نيت خدمت به خانه ي خدا- صداقت و وفاي به عهد- امانت داري- سعه ي صدر- مهارت و دانش- تلاش و پشتكار در مسجد-

شجاعت ويژگي‌هاي بين فردي

همبستگي- برادري و انسجام- الفت و محبت- وجهه يا اعتبار محلي در حوزه دانش و مهارت كه جزو مولفه‌هاي فردي فعالان مسجدي است بايد بيان داشت كه فعالان بايد فهم درست و عميقي از حوزه دين و مفاهيم ديني داشته باشند. فعالان خود بايد صاحب تحليل و آسيب‌شناسي در حوزه‌هاي فرهنگي و اجتماعي باشند. ايشان بايد افرادي كتابخوان و اهل علم‌آموزي باشند. و در كنار محتواهاي مناسب و در طراز كاركردهاي مسجد بايد از مهارتهاي‌ مديريتي و اجرايي مناسب به منظور به ثمر رساندن اهداف سازمان مسجد نيز برخوردار باشند.

جماعت (مامومين)

شايستگي هاي جماعت در بخش ورودي هاي سامانه، در جايگاه منابع و سرمايه ي انساني مسجد مدنظر قرار مي گيرد. يكي از تفاوت هاي اساسي مسجد با ديگر سازمان هاي دولتي و خصوصي اين است كه مرز بين مخاطب (مشتري) و كاركنان در مسجد تا حد زيادي مبهم است و حتي تداخل دارد. افراد به راحتي تداخل دارد. افراد به راحتي بين اين دو گروه جابه جا مي شوند؛ يعني، يك فرد ممكن است در عين حال كه به عنوان مخاطب به مسجد مراجعه مي كند، گاهي نيز به عنوان عضوي داوطلبانه از منابع انساني مسجد به همكاري در انجام امور مسجد بپردازد؛ چرا كه مسجد يك نهاد الهي مردمي است؛ يعني، جمعي از مسلمانان مبتني بر يك سري ارزش ها و هنجارهاي ديني گرد هم مي آيند تا اهداف الهي معنوي خود را محقق سازند. ضمناَ توجه به اين نكته ضروري است كه در اين جمع، قاطبه ي مومنين در قبال مسجد و دست يابي به اهداف مسجد مسووليت دارند. مثلاً در يك حكم فقهي گفته مي شود در صورتي كه مسجد نجس شود، طهارت مسجد بر همه ي افراد واجب است. در اين فرض، كسي نمي تواند امر تطهير را فقط به خادم يا مسوولان مسجد واگذار نمايد؛ بلكه اقدام براي تطهير، يك وظيفه ي همگاني (واجب كفايي) است و حتي افراد اقدام به تطهير را نبايد به تاخير اندازند. در نتيجه شايستگي هايي كه براي جماعت در اين ناحيه ذكر شده، در سه مولفه قابل تقسيم بندي است. در گام اول، سرمايه ي ايماني اخلاقي به مثابه ظرفيت معنوي آنها به عنوان اولين مولفه ي شايستگي جماعت در نظر گرفته شده است. در گام بعد، شايستگي هنجاري اين افراد در مسجد در قالب رعايت آداب حضور در مسجد قرار دارد. در انتها، ظرفيتي مطرح مي شود كه اين مجموعه ي انساني براي فعاليت و عمليات در مسجد دارد. از آنجا كه اين مجموعه ي انساني ،بخشي از اعضاي يك محله هستند مانند يك مجموعه ي جامعه شناختي عمل مي كنند، در نتيجه، سرمايه هاي انساني اجتماعي آنها اهميت پيدا مي كند. البته اگر چه سرمايه ي انساني و سرمايه ي اجتماعي، عناصر جداگان اي مي باشند؛ ولي براي ساده سازي الگو، در جدول تركيب شده اند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

در حال بارگذاری ...