اهميت و ضرورت مسجد

به اشتراک بگذار !

مسجد پايگاه اجتماعي اسلام و نهاد هويت ديني مسلمانان است. البته تاريخ نشان مي دهد كه اين مكان تنها محل عبادت نبوده بلكه مسجد پايگاه مبارزات سياسي، اجتماعي، مكان برگزاري نمازهاي جمعه و جماعت و ذكر و دعا، دانشگاه عمومي مسلمانان و محل تعليم و تربيت، محل تصميم گيري و قضاوت، مركز فرماندهي لشكريان و بسيج نيروها، مكان اجراي حدود اسلامي، فضاي ايراد خطابه ها و سخنراني هاي مؤثر و ماندگار و نيز محل جمع آوري كمك هاي مردمي براي گرفتاران و بيچارگان بوده است. اولين اقدام پيامبر اكرم(ص) در مدينه و در آغاز تشكيل حكومت اسلامي، بناي مسجد قبا بود. پيامبر (ص) در ساخت مسجد مشاركت و در جا به جا كردن سنگ ها و بردن خاك و گل كمك مي كردند.

اين مشاركت علاوه بر اينكه موجب دلگرمي مسلمانان مي شد، علاقه آنان را به رهبر و مقتداي خود دو چندان مي كرد و در ضمن، تشريح عملي اهتمام به مسجد و ترغيب مسلمانان به حفظ و تعمير و مرمت مسجد نيز بود. اقدام به ساخت مسجد، در آغاز تشكيل جامعه اسلامي و در شرايطي شروع شد كه مهاجرين با مشقّت فراوان و با به جاي گذاردن خانه و كاشانه و اموال خويش در مكه، با دست تهي به مدينه آمده بودند و در وضع روحي نامناسبي هم به سر مي بردند. انصار مدينه هم كه همان اوس و خزرج باشند، اختلافات قبيله اي گوناگوني داشتند، از طرفي، مسلمانان در معرض خطر و تهديد يهوديان مدينه و نيز دشمنان خارجي بودند. منافقان هم خطر بزرگي به شمار مي آمدند.

اين عوامل دست به دست هم داد و ضرورت تأسيس پايگاهي براي وحدت مسلمانان و نشان دادن عظمت آنها در چشم دشمنان و از سوي ديگر، محلي براي سرپناه بي پناهان و رسيدگي به مشكلات آنان را عيان كرد؛ لذا پيامبر اكرم(ص) هنگام ورود به محله قبا اقدام به تأسيس مسجد قبا و به محض استقرار در مدينه، مسجد النبي را بنا كرد. بنابراين، همان گونه كه ساختن مسجد يك ابتكار ديني و عبادي به شمار مي رفت، يك تاكتيك سياسي اجتماعي و يك اسلوب مبارزه عملي عليه تبليغات داخلي و خارجي دشمنان هم بود. پيامبر صلي الله عليه و آله – از مسجد به عنوان كانوني براي تعليم و تربيت و هدايت امور اسلام بهره مي بردند و مسجد مركز حكومت و نيز مرجع فكري و محل بحث و تبادل انديشه بوده است با اين تفاسير مي توان گفت كه مسجد در احياي نقش ارزنده اي دارد. مسجد اين خانه خدا در روي زمين، نهادي است كه به امر الهي و به دست مبارك پيامبر بزرگوار اسلام در نخستين روزهاي تاسيس حكومت اسلامي، در مدينه بنيان نهاده شد و از همان آغاز همچون دين مبين اسلام، جامع و همه جانبه بود.

بدين ترتيب مسجد كه خود يك نهاد تمدن اسلامي بود به زودي، به عنصر مادي و عيني در كنار عنصر فرهنگي اسلام تبديل شد و در تمدن سازي دخيل گشت و به تدريج با توسعه گسترده تمدن اسلامي جاي خود را به عنوان نماد اسلام در سراسر بلاد اسلامي باز كرد به طوري كه هر كجا و در هر شهر و قريه اي كه مسجدي وجود داشت، آن منطقه جزء قلمرو فكري و فرهنگي و البته گاه سياسي اسلام شمرده مي شد. مساجد با كاركردهاي متعددي كه داشت، آن چنان در درون جامعه اسلامي نهادينه شد. مومنان آن را در خانه هاي خويش ترجيح مي دادند، در واقع ويژگي اصلي مسجد اين بود كه هم چون اسلام با همه شوون زندگي مردم سر و كار داشت و البته به همه آنها جهت الهي و ديني مي داد و اين با روح اسلامي نيز سازگار بود چرا كه اسلام جوهره همه فعاليتهاي مسلمين در جامعه اسلامي را عبوديت مي‌دانست. (فاضلي ،۱۳۸۷ : ۱۰۰ – ۱۰۲)

اين نهاد مقدس نيز همانند ساير نهادهاي تمدن اسلامي و همچون خود تمدن اسلامي فراز و فرودهاي فراواني را طي كرد تا به زمان حال رسيد، روزگاري در دوران صدر اسلام، مسجد قلب تپنده امت و جامعه اسلامي و مقر حاكميت و حضور بزرگترين فرستاده الهي (ص) و مركز بي بديل همه فعاليتها و امور جاري مردم بوده و مردم همه جهت گيري هاي خود را از آن اخذ مي نمودند، پس از ارتحال نبي اكرم (ص) در دوران خلفاي راشدين نيز اوضاع تا حدود زيادي به همين منوال بود، اما با به قدرت رسيدن بني اميه، و حاكميت آنها بر جهان اسلام توام با انحرافات و بدعتهاي فراواني كه در همه ابعاد اسلام اتفاق افتاد، تحولات فراوان نيز در كاركردهاي مسجد آغاز گشت و اين تحولات منفي به تدريج ادامه بافت تا جايي كه در دوران حاكميت بني عباس و بعد از آن مركز جامعه به حاشيه رانده شد و اهم كار كردهاي خود را از دست داد و ديگر به پايگاه حاكم بود نه پايگاه حضور مردم. اين وضعيت تا دوران حال ادامه يافت و تلاشهاي پراكنده و مقطعي براي احياي موقعيت آن نيز ثمري نداشت و اكنون ما وارث اين روند تاريخي هستيم. اگر چه انقلاب اسلامي با محوريت مسجد توانست به پيروزي برسد و كلمه حق را در حد توان حاكم سازد، ولي به خاطر عواملي چون سيطره تمدن پوشالي غرب و وجود غرب‌پرستان داخلي نتوانست به آن تمدن آرماني برسد و وظنه خود را نسبت به اين نهاد مقدس به نحو احسن انجام دهد. امروز شرايط متفاوت است و ما اگر بخواهيم نمي توانيم نسبت به شرايط مساعد جامعه بي اعتنا باشيم، امروز در قسمتي از جهان اسلامي انقلابي به پيروزي رسيده است كه كانون جوشش آن، مساجد بوده و حكمتي بر سر كار آمده است.

داعيه دار پايه گذاري نظامي مبني بر احكام اسلام ناب است و الگوي اين حكومت، نظام حاكميت پيامبر (ص) در مدينة النبي است. و كدام نهاد در مدينه النبي مهم تر از مسجد و كدام مكان مركزي تر و راهبردي تر از مسجد بود؟ مگر مي‌شود داعيه تاسيس حكومت اسلامي داشت و به بازگرداندن مسجد به مركزيت مديريت جامعه نينديشيد؟ نتيجه اين كوتاهي آن شده است كه در سه دهه قبل و در آغاز انقلاب، جوانان و نوجوانان روز و شب خود را در مسجد مي‌گذراندند و در مسجد تربيت مي شدند و از مسجد به جبهه هاي نبرد عليه استكبار جهاني عزيمت مي‌كردند، اما حالا مساجد خالي از جوانان و نوجوانان نسل جديد هستند و شايد همان ها كه سي سال پيش مسجدي بوده اند، الان در كهولت سن اعضاي اصلي مسجد شده اند. اين نكته، صرفا يك آمار جمعيتي نيست بلكه زنگ خطري براي تربيت نسل آينده و فرهنگ برساخته از آن در دهه هاي آينده است جواناني كه در فرهنگسراها و سينماها و پارك‌ها تربيت ‌مي‌شوند مسلما نسبت كمتري با آرمان هاي انقلاب اسلامي بر قرار مي‌كنند و فايده‌مندي كمتري دارند.

بنابراين به نظر مي رسد كه همه نهادها و مسئولين كشور بايد بازنگري جدي در وظايف و ماموريت هاي خود بكشند و يكي از مهم ترين ماموريت هايشان را ساماندهي به وضعيت مسجد قرار دهند تا ان شاء الله بازگشتي دوباره به مسجد توسط نسل نو داشته باشيم. اين مهم صرفا از جهت حل مسائل روزمره نيست بلكه حاصل نتيجه انديشه ورزي ها و پژوهش هاي مفصل آن است كه براي رسيدن به تمدن نوين اسلامي نقطه آغاز مسجد است و با مسجد مي توان سير رشد انسان، خانواده و جامعه را تدوين كرد. به عنوان مثال در ابعاد اجتماعي، اموري چون اقتصاد، سياست، رسانه و … وجود دارد كه از باب نمونه در مطالعات تربيتي و رسانه اي، نتايج حاكي از آن است كه جمهوري اسلامي براي برون رفت از معضل رسانه‌اي بايد دست به دامان مسجد شود. يعني حتي اگر مساله ما خود مسجد هم نباشد، باز براي حل كردن ساير مسائل نظامات اجتماعي و مخصوصا نظام رسانه اي بايد از مساجد كمك گرفت چرا كه خداوند بركت و هدايت را در مسجد قرار داده و تنها از اين بستر است كه محصولات كاملا مفيد متولد خواهد شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

در حال بارگذاری ...