مسجد محوري در جامعه اسلامي 1

به اشتراک بگذار !

برگرفته از کتاب : ساماندهي جبهه فرهنگي انقلاب اسلامي ، نوشته دکتر مهدي ناظمي اردكاني وحميد شريفي زارچي

همان طور كه مساجد خانه خدا، انبيا (عليهم السلام) و مؤمنين است و خداوند اراده كرده است تا توحيد و تفكر توحيدي توسط اين مراكز روي زمين بسط و نشر يابد مساجد مركز اداره حكومت اسلامي اند و حكومت اسلامي هم به دنبال بسط توحيد و ايجاد تمدن فراگير اسلامي مي باشد. از اين حيث، مراكزي كه امام و امت با آن، اهتمام به چنين امري مي كنند مساجدند و با اين مساجد است كه حاكميت خدا و احكام الهي روي زمين تحقق پيدا مي كند. ساخته شدن مسجد در مركز مدينه اسلاميِ صدر اسلام، درواقع تجسم شأن و جايگاهِ محوري مسجد در تمدن اسلامي بوده است. تمركز امور مختلف اجتماعي و فرماندهي و تنظيم نظارت عمومي بر همه امور در مسجدالنبي جبر و تحميل زمانه صدر اسلام نبود، بلكه نظام اجتماعي نبوي و طرحي كه پيامبر اكرم (ص) براي تأسيس تمدن اسلامي درانداختند همچون ديگر سيره و سنت‌هاي پيامبر (ص) حكايت از حكمت و تدبير عقلي مافوق عقول بشري دارد و اقتدا و تأسي به طرح نظام نبوي يا به تعبير ديگر مسجد محوري پيامبر (ص) براي شكل گيري تمدن اسلامي نه تنها پسنديده و ممدوح بلكه اجتناب ناپذير است (حسين‌خليلي،1392 : 424). لذا مهندسي نظام اجتماعي بايد بر محور مسجد باشد تا بتوان هنجارها و ارزش‌هاي اسلامي را در جامعه جاري كرد. مساجد زماني مي توانند جايگاه واقعي خود را به دست آورند كه مدبرانه محور فعاليت‌هاي فرهنگي و اجتماعي هر محله باشند. مساجد در جمهوري اسلامي ايران نمي توانند كاركرد عبادي صرف داشته باشند.

تعليم و تربيت انساني زماني تحقق مي يابد كه نقش مسجد در اين فرآيند جدي باشد (ناظمي وهمكاران،1394 : 212). با همين نگاه تمدني است كه اين موضوع موردتوجه مسلمانان قرارگرفته و مساجد محور محلات و شهرها بوده و بقيه اماكن مانند بازار، حمام عمومي، خانه‌ها و مدارس حول مسجد ساخته شده اند. به بياني بهتر تجسم صوري و تمدني حاكميت خدا روي زمين، محله و شهر تمدني است كه مركز آن مسجد است. محمدرضا پور، جعفر محوريت مسجد در صدر اسلام را چنين نگاشته است: “مسلمانان آغاز اسلام، اطراف مسجد را با تأسيس رباط، مدرسه، آشپزخانه و ديگر امكانات رفاهي، رونق بخشيدند و از اين مركز مهم با ارائه امكانات شهري به رفاه حال اهل مدينه همت گماشتند. كوچه‌هاي بسياري به مركز شهر يا مسجد و روضه كه نقطۀ مركزي و كانون معنوي مدينه است ختم مي شود. مدينه و مسجد زمان رسول اكرم (ص) انديشه‌هاي بلند و اصول اخلاقي و اجتماعي و معنوي ژرف و جهاني را بيان مي كرد. حضرت رسول (ص) و ديگر بزرگان مدينه همه گرد مسجد، سكونت برگزيدند. ارزش زمين اطراف مسجد بيش از قسمت‌هاي ديگر شهر بود و مسجدالنبي با تمام سادگي اش، كانون معنوي مدينه و اسلام گرديد.

به اين ترتيب مي‌توان چنين اظهار نمود كه مسجد به عنوان عنصري معنوي در مركز محله، موجب تپش قلب آن، نوعي ماندگاري و جاودانگي و به زباني پايداري محيط اطراف بود” (پورجعفر، ش54: 21). اما با ظهور مدرنيته و تعارض بين سنت و تجدد تا حد زيادي از حضور و محوريت مساجد در جامعه كاسته شد. درواقع با ترويج تخصص گرايي و شكل گيري نهادهاي تخصصي در غرب كه ناشي از بروز مدرنيته و نوسازي مي باشد، بخش عمده اي از كاركردهاي اجتماعي مسجد به نهادهاي عرفي تحويل شد و مسجد صرفاً كاركرد نيايشي پيدا كرد. با شكل گيري نگاه سرمايه داري در غرب، نهادهاي تخصصي در اين كشورها شكل گرفت كه اين موضوع كشور ما را هم تحت تأثير خود قرارداد و از محوريت نهادهاي سنتي همانند مساجد تا حد زيادي كاسته شد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

در حال بارگذاری ...